ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΝΩΣΗ ΚΡΙΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ

Αρχικη σελιδα

DOSSIER AICA HELLAS - ARCHIVE FILES

ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΤΗΣ AICA HELLAS [1961–1970]

Το εξώφυλλο του καταλόγου της έκθεσης «Νέοι Έλληνες Καλλιτέχνες» (1963)

Το ιστορικό της AICA HELLAS [1961 – 1970]

 

1961

Τον Ιανουάριο, η Μπιενάλε της Βενετίας ανακοινώνει τη βράβευση του Τώνη Σπητέρη με το Α’ Διεθνές Βραβείο Κριτικής, για την τεχνοκριτική του στην αθηναϊκή εφημερίδα Ελευθερία.

Τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο το Τμήμα διοργανώνει στο Μουσείο Μπενάκη επτά διαλέξεις γύρω από τη σύγχρονη τέχνη. Στις 2 Φεβρουαρίου ο Παπανούτσος δίνει διάλεξη με θέμα «Η στάση μας απέναντι στη σύγχρονη τέχνη. Ψυχολογική και κοινωνιολογική θέση του ζητήματος». Τη σκυτάλη παίρνει στις 9 Φεβρουαρίου ο Καλλιγάς («Ιστορική και θεωρητική καταγωγή της αφηρημένης Τέχνης») και ακολουθούν στις 16 Φεβρουαρίου ο Φατούρος («Η αυτοτέλεια της σύγχρονης Τέχνης και η γενικότερη σημασία της») και στις 23 Φεβρουαρίου ο Ξύδης («Σύγχρονη Τέχνη και ελληνική»). Στις 2 Μαρτίου έρχεται η σειρά του Ανδρόνικου με τη διάλεξη «Σταθμοί της Σύγχρονης Τέχνης». Στις 16 Μαρτίου, ομιλήτρια είναι η Βακαλό («Σύγχρονη Τέχνη και Κριτική») και τις 23 Μαρτίου ο Χατζηδάκης («Η ανεικονική Τέχνη στον Μεσαίωνα και η καταγωγή της»). Η είσοδος ήταν ελεύθερη.

Από τις 17 έως 25 Ιουλίου συνέρχεται στο Μόναχο και το Βερολίνο η 13η Γενική Συνέλευση της AICA. Από ελληνικής πλευράς, εκτός από τον Σπητέρη συμμετέχει σ’ αυτήν και ο Μουρέλος.

 

1962

Τον Μάρτιο το Ελληνικό Τμήμα εξέδωσε υπόμνημα διαμαρτυρίας προς τον Υπουργό Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Γρηγόρη Κασιμάτη, αλλά και στους Υπουργούς Προεδρίας Κυβερνήσεως και Δημοσίων Έργων, σχετικά με τις αυθαιρεσίες που παρατηρούνται στην πολεοδομική κίνηση των μεγάλων αστικών κέντρων της χώρας και, πιο συγκεκριμένα, τη σχεδιαζόμενη μετακίνηση του Βυζαντινού Μουσείου Αθηνών, έργο του αρχιτέκτονα Κλεάνθη. Το υπόμνημα, που υπογράφουν 16 μέλη, αναδημοσιεύεται ως «έγκυρη διαμαρτυρία» στο Βήμα και στα Νέα.

Στη συνεδρίαση του Τμήματος τον Απρίλιο συζητείται η προεργασία για την απονομή του «Βραβείου των Τεχνοκριτών» και συγκροτείται προπαρασκευαστική επιτροπή από τους Μ. Αναγνωστοπούλου, Ε. Βακαλό και Α. Ξύδη, η οποία καλείται να συντάξει πίνακα εκθέσεων (συνολικά 46) από 1η Ιουνίου 1961 έως 31 Μαΐου 1962. Ανακοινώνεται ότι η Καπνοβιομηχανία Κεράνη Α.Ε. γίνεται χορηγός, με 15.000 δρχ, του «Βραβείου των Τεχνοκριτών του έτους 1962», το οποίο απονέμεται στον ζωγράφο Παναγιώτη Τέτση.

Το Τμήμα, «ως η μόνη ανεγνωρισμένη από την Διεθνή Ένωσιν Τεχνοκριτών ελληνική οργάνωσις τεχνοκριτών», ζητά από τον Υπουργό Εθνικής Παιδείας να προβεί στις εξής ενέργειες: 1.- να οριστούν εκπρόσωποι του Τμήματος στις επιτροπές Εκθέσεων εξωτερικού, Πανελληνίου Εκθέσεως και Μπιενάλε Βενετίας, 2.- ετήσια οικονομική ενίσχυση (50.000 δρχ.) με σκοπό την εκπροσώπηση της Ελλάδας από μέλη του Τμήματος στα Συνέδρια και στις Γενικές Συνελεύσεις της Διεθνούς Ενώσεως, την ενίσχυση μελέτης και κατάρτισης αρχείου νεοελληνικής τέχνης κατά το υπόδειγμα άλλων χωρών όπως το Βέλγιο, η Τουρκία, το Ισραήλ κλπ. Ανάμεσα στα αιτήματα είναι και η οργάνωση στην Ελλάδα ενός εκ των προσεχών Συνεδρίων ή Γενικών Συνελεύσεων της AICA.

Από τις 10 έως τις 18 Σεπτεμβρίου, συνέρχεται στο Μεξικό, στο Μεξικανικό Ινστιτούτο Κοινωνικής Ασφάλειας, η 14η Γενική Συνέλευση της AICA.

Εκείνη τη χρονιά το Ελληνικό Τμήμα αριθμεί 20 μέλη και η συνδρομή είναι 100 δρχ.

 

1963

Από 16 έως 24 Ιουλίου συνέρχεται στο Τελ Αβίβ η 15η Γενική Συνέλευση της AICA και διοργανώνεται το 8ο Διεθνές Συνέδριο. Τα θέματα του Συνεδρίου είναι δύο: «Εβραϊκή σκέψη, παράγοντας οικουμενικότητας στην τέχνη» (17 Ιουλίου) και «Καλλιτεχνική δημιουργία στην μοντέρνα τεχνική: ενσωμάτωση και συγκρούσεις» (18 Ιουλίου). Στη δεύτερη συνεδρίαση, την οποία συντόνιζαν οι Giulio Carlo Argan και Mario Pedrosa, συμμετείχαν ως ομιλητές οι Δημήτρης Φατούρος και Pierre Restany. Γίνονται εκλογές για νέο πρόεδρο της AICA και εκλέγεται ο Ιταλός G. C. Argan.

Έπειτα από πρόσκληση του Ελληνικού Τμήματος, στις 25 Ιουλίου επισκέπτονται την Ελλάδα δεκαεννέα μέλη της AICA (από οκτώ ξένα τμήματα) που επέστρεφαν από το Συνέδριο στο Τελ Αβίβ. Κατά τη διαμονή τους στη χώρα μας, έως τις 31 Ιουλίου, οργανώθηκαν –με την υποστήριξη του ΕΟΤ– δύο μονοήμερες εκδρομές στην Αργολίδα (Ναύπλιο, Μυκήνες, Τίρυνθα, Επίδαυρος), και στους Δελφούς, στη Μονή Οσίου Λουκά. Οργανώθηκαν επίσης τρεις φιλικές δεξιώξεις (στο σπίτι του Φατούρου, στο εξοχικό του Καλλιγά στο Πόρτο Ράφτη και στο σπίτι του Ξύδη) όπου οι ξένοι τεχνοκρίτες μπόρεσαν να γνωρίσουν Έλληνες συναδέλφους τους και καλλιτέχνες.

Με την ευκαιρία της επίσκεψης πραγματοποιήθηκε ομαδική έκθεση με τίτλο Νέοι Έλληνες Καλλιτέχνες Σύγχρονες τάσεις) στη μεγάλη αίθουσα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών (25 Ιουλίου - 8 Αυγούστου). Επιλέχτηκαν 27 καλλιτέχνες έως 45 ετών, είκοσι ζωγράφοι και επτά γλύπτες, και εκτέθηκαν 46 έργα (Βενιάδης, Γαΐτης, Γεωργιάδης, Δασκοπούλου, Δεκουλάκος, Κανιάρης, Καράς, Κεσσανλής, Κοκκινίδης, Κοντός, Μολφέσης, Μυταράς, Κοσμάς Ξενάκης, Πανιάρας, Ρωμανού, Σαχίνης, Σβορώνος, Τέτσης, Τσόκλης, Φασιανός, Θόδωρος, Καλαμάρας, Κουλεντιανός, Κωνσταντινίδη, Λυμπεράκη, Σίμωση, Σπητέρη, Χουτοπούλου). Οι καλλιτέχνες που κλήθηκαν να πάρουν μέρος στην έκθεση προτάθηκαν από τετραμελή επιτροπή (Αναγνωστοπούλου, Ξύδης, Σπητέρης, Φατούρος). Το κείμενο του καταλόγου της έκθεσης αναφέρει: «Μαζί με τις επισκέψεις τόπων και έργων τέχνης της αρχαίας και της βυζαντινής Ελλάδος, θελήσαμε να προσφέρουμε στους συναδέλφους μας της Διεθνούς Ενώσεως Τεχνοκριτών, τη δυνατότητα να σχηματίσουν μιαν ιδέα της καλλιτεχνικής παραγωγής της εντελώς σύγχρονης Ελλάδος. Παρουσιάζομε λοιπόν εδώ μια σύνοψη, περιληπτική αλλ’ όμως αντιπροσωπευτική της σημερινής εργασίας των νέων Ελλήνων ζωγράφων και γλυπτών όλων των τάσεων».

Η έκθεση, που κόστισε γύρω στις 8.500 δρχ, σημείωσε μεγάλη προσέλευση επισκεπτών (1413 άτομα συνολικά) και παρατάθηκε έως τις 12 Αυγούστου. Πουλήθηκαν τρεις πίνακες, των Αλέκου Φασιανού και Δημοσθένη Κοκκινίδη. Στην πραγματοποίηση της έκθεσης συνέβαλαν η Εμπορική Τράπεζα, η Εθνική Κτηματική Τράπεζα και η Καπνοβιομηχανία Παπαστράτου.

Μεταξύ 28 Νοεμβρίου και 1 Δεκεμβρίου το Πακιστανικό Τμήμα της AICA διοργανώνει στη Λαχόρη το Asian Art Critic’s Seminar, το πρώτο που πραγματοποιείται σε ασιατική χώρα, με θέμα «Σύγχρονες τάσεις στην ασιατική τέχνη».

 

1964

Τον Ιανουάριο το Ελληνικό Τμήμα απονέμει το «Βραβείο Τεχνοκριτών 1963» –αυτή τη φορά χωρίς έπαθλο– στον γλύπτη Κλέαρχο Λουκόπουλο για το έργο του Σύνθεση, που βρισκόταν στημένο στο Μοτέλ «Ξενία» της Ολυμπίας.

Τον Φεβρουάριο το Τμήμα στέλνει εκ νέου στο Υπουργείο Παιδείας επιστολή με τα αιτήματα του 1962.

Τον Νοέμβριο το Υπουργείο ανακοινώνει τη συμμετοχή τεσσάρων μελών του Ελληνικού Τμήματος (Σπητέρης, Μιχελής, Πρεβελάκης, Φουντουκίδης) στην 13μελή Κριτική Επιτροπή της Η’ Πανελληνίου Καλλιτεχνικής Εκθέσεως του 1965. Το Υπουργείο εγκρίνει επίσης τη χορήγηση αδειών ελευθέρας εισόδου στα μουσεία και στους αρχαιολογικούς χώρους για τα μέλη της Διεθνούς Ενώσεως Τεχνοκριτών.

Αποφασίζεται η μετατροπή του Τμήματος σε σωματείο συγκροτημένο σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, αποβλέποντας μεταξύ άλλων και στη λήψη επιχορήγησης που ήταν πρόθυμη να προσφέρει η τότε κυβέρνηση. Οι ενέργειες κράτησαν ως το 1966, χωρίς παρόλα αυτά να επιτευχθεί η λήψη επιχορήγησης.

Απονέμεται το Βραβείο των Κριτικών, χωρίς έπαθλο, στον χαράκτη Α. Τάσσο.

Ο Γιάννης Μηλιάδης παραιτείται από το Ελληνικό Τμήμα και εγγράφεται στο Ελεύθερο Τμήμα της AICA.

Από τις 19 έως τις 22 Ιουνίου συνέρχεται η 16η Γενική Συνέλευση στο Palazzo Ducale της Βενετίας. Ο Τ. Σπητέρης εκλέγεται Γενικός Γραμματέας της AICA, μαζί με την Simone Gille-Delafon. Ο Σπητέρης θα παραμείνει σε αυτή τη θέση μέχρι και το 1970.

 

1965

Τον Ιανουάριο, με επιστολή προς τον Υπουργό, το Ελληνικό Τμήμα χαιρετίζει την εγκριτική πράξη ‘του Κανονισμού της Η’ Πανελληνίου Εκθέσεως του 1965’, τη συμμετοχή τεσσάρων μελών του στην Κριτική Επιτροπή της Έκθεσης, και το γεγονός ότι «πρώτη φορά αναγνωρίζεται η ύπαρξη στην Ελλάδα τεχνοκριτών».

Οι τακτικές συνεδριάσεις των μελών γίνονται στο Μουσείο Μπενάκη και από τον επόμενο χρόνο στην Εθνική Πινακοθήκη (Ριζάρη 2).

Στη συνεδρίαση της 26ης Αυγούστου εκλέγεται μέλος η Έφη Φερεντίνου.

Από τις 30 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Oκτωβρίου συνέρχεται η 17η Γενική Συνέλευση στο Musée des Arts Décoratifs-Pavilion de Marsan του Παρισιού. Στη Συνέλευση συμμετέχει από ελληνικής πλευράς η Έφη Φερεντίνου. Τη χρονιά αυτή η AICA είχε 42 εθνικά τμήματα και 700 μέλη.

Στη συνεδρίαση της 5ης Νοεμβρίου συζητείται μεταξύ άλλων το θέμα του Καταστατικού, προκειμένου να εγκριθεί και να κατατεθεί. Από τη χρονιά αυτή ο Ε. Φουντουκίδης παύει να αναγράφεται πια ως μέλος του Ελληνικού Τμήματος. Η ετήσια συνδρομή είναι 200 δρχ.

 

1966

Ιδρύεται η Εταιρεία Ελλήνων Τεχνοκριτών (EET) με ιδρυτικά μέλη τα 19 μέλη του Τμήματος. Πρώτος Πρόεδρος της Εταιρείας εκλέχθηκε ο Ε.Π. Παπανούτσος και Γραμματέας ο Α. Ξύδης. Το καταστατικό της Εταιρείας κυρώθηκε με την απόφαση του Πρωτοδικείου αρ.25820 της 13.12.66. Δημοσιεύτηκε περίληψη του καταστατικού στην εφημ. Τα Νέα. Οι σκοποί της ΕΕΤ, που περιλαμβάνονται στο δεύτερο άρθρο είναι: «1. Η ανάπτυξις της κριτικής της τέχνης και των συναφών προς αυτήν θεμάτων. 2. Η ανάπτυξις της διεθνούς συνεργασίας εις το πεδίον της κριτικής της τέχνης (γλυπτικής, ζωγραφικής, αρχιτεκτονικής, γραφικής και εφαρμοσμένων τεχνών). 3. Η προστασία των ηθικών και επαγγελματικών συμφερόντων των μελών.

4. Η ενημέρωσις των μελών της και η οργάνωσις εκδηλώσεων και ανταλλαγών επί καλλιτεχνικών θεμάτων εις την Ελληνική διεθνή κλίμακα».

Από τις 25 Σεπτεμβρίου έως τις 4 Οκτωβρίου συνέρχεται η 18η Γενική Συνέλευση στην Πράγα της Τσεχοσλοβακίας. Νέος πρόεδρος της AICA εκλέγεται ο Γάλλος Jacques Lassaigne. Στις 2 Οκτωβρίου, στην Μπρατισλάβα, πραγματοποιείται το 9ο Διεθνές Συνέδριο. Θέμα του Συνεδρίου είναι: «Η ουσία της κριτικής, οι λειτουργίες της και οι μεθόδοι άσκησης του επαγγέλματος του κριτικού». Μεταξύ των συμμετεχόντων ομιλητών είναι και ο Π. Μιχελής, με την εισήγηση «Κάποιες σκέψεις για την ουσία της κριτικής της τέχνης».

Στις 30 Σεπτεμβρίου καταθέτει αίτηση για να γίνει μέλος της ΕΕΤ ο Χρήστος Ιωακειμίδης, συνεργάτης της γερμανικής εφημερίδας Die Welt.

Ο Ξύδης τοποθετείται Πρέσβης στη Δαμασκό. Τον Δεκέμβριο γίνεται τακτικό μέλος της AICA και της ΕΕΤ o Σωτήρης Μεσσήνης, επίτροπος του Ελληνικού Περιπτέρου στη Μπιενάλε της Βενετίας και γραμματέας του Ελληνικού Ινστιτούτου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Σπουδών Βενετίας. Ο Σπητέρης εγγράφεται στο Γαλλικό Τμήμα και από το 1967 παύει να αναγράφεται ως μέλος του Ελληνικού Τμήματος στην επίσημη λίστα-κατάλογο που εκδίδει ετησίως η AICA.

 

1967

Λόγω απουσίας του Ξύδη, τη θέση του Γενικού Γραμματέα και Ταμία καταλαμβάνει ο Μανόλης Ανδρόνικος.

Στα πρώτα πέντε χρόνια της δικτατορίας η ΕΕΤ αδρανοποιείται. Τα περισσότερα μέλη της, για το διάστημα αυτό, παύουν να καταβάλουν τη συνδρομή τους.

Από τις 8 έως τις 12 Σεπτεμβρίου συνέρχεται η 19η Γενική Συνέλευση της AICA στο Ρίμινι-Ουρμπίνο της Ιταλίας.

Πεθαίνει ο Χρήστος Καρούζος και ο Άγγελος Προκοπίου.

 

1968

Από τις 8 έως τις 17 Σεπτεμβρίου συνέρχεται στο Μπορντώ της Γαλλίας η 20η Γενική Συνέλευση. Θέμα της: «Τέχνη και τηλεόραση».

 

1969

Πεθαίνει ο Παναγιώτης Μιχελής.

Η 21η Γενική Συνέλευση της AICA συνέρχεται στη Σκανδιναβία (Κοπεγχάγη, Στοκχόλμη και Όσλο), από τις 22 έως τις 30 Αυγούστου. Θέμα της: «Τέχνη και πόλη».

Νέος Πρόεδρος της AICA εκλέγεται ο Ελβετός René Berger. Η Ένωση αριθμεί 44 εθνικά τμήματα.

 

1970

Από τις 17 έως τις 20 Αυγούστου συνέρχεται στον Καναδά (Μόντρεαλ, Οτάβα, Τορόντο) η 22η Γενική Συνέλευση και πραγματοποιείται το 2ο Έκτακτο Συνέδριο της AICA. Θέμα του Συνεδρίου: «Τέχνη και αντίληψη».

 

Επιμέλεια: Χριστόφορος Μαρίνος