INTERNATIONAL ASSOCIATION OF ART CRITICS GREEK SECTION

Home page

DOSSIER AICA HELLAS

SANATORIOPROJECT

Γιούλα Παπαδοπούλου, Αναμνηστικές φωτογραφίες, 2012, φωτομοντάζ σε «σπιτικές» κορνίζες, μια μικρή εγκατάσταση, ευγενική παραχώρηση της φωτογραφίας από την καλλιτέχνη
Καλυψώ Παπαδοπούλου, Χωρίς τίτλο, 2012, ευγενική παραχώρηση της φωτογραφίας από την καλλιτέχνη
Μαρία Ανδρομάχη Χατζηνικολάου, Νίκος Ποδιάς, Fragments II, ευρήματα από τον κλίβανο του Σανατορίου, 2012, εγκατάσταση, μεταβλητές διαστάσεις, ευγενική παραχώρηση της φωτογραφίας από τους καλλιτέχνες

Sanatorioproject

Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών

1 Οκτωβρίου – 23 Νοεμβρίου 2012

 

Το sanatorioproject αποτελεί ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον εικαστικό εγχείρημα, μέσα από το οποίο αποκαλύπτεται το αδιάλειπτο νήμα που συνενώνει ιστορική μνήμη και σύγχρονη έκφραση. Στη «γενέτειρα» της έμπνευσης του project, στο Σανατόριο «Ζωοδόχος Πηγή» που ίδρυσε ο γιατρός Γεώργιος Καραμάνης στα Χάνια Πηλίου στις αρχές του 20ού αιώνα για ασθενείς της φυματίωσης, η καλλιτεχνική πρακτική έφερε με επιτυχία στην επιφάνεια του σύγχρονου κόσμου μνήμες και βιώματα ενός ιστορικού χώρου. Σε μεταγενέστερο χρόνο, φιλοξενούμενο στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το σχεδίασμα αυτό αποδεικνύει ότι η αισθητική εμπειρία που προσφέρει, δομημένη με έργα που εμπνέονται από ερεθίσματα ενός συγκεκριμένου παρελθόντος, παραμένει ζωντανή και δημιουργικά ευμετάβλητη, ικανή να προκαλέσει διάλογο με τα εκθέματα του μουσείου.

 

Ακολουθώ το βηματισμό του εγχειρήματος για να γίνω πιο συγκεκριμένη. Τον Αύγουστο του 2011, έπειτα από πρόσκληση των εικαστικών Μαρίας Ανδρομάχης Χατζηνικολάου και Νίκου Ποδιά, είκοσι ακόμη καλλιτέχνες παρουσίασαν πρωτότυπα έργα in situ στον χώρο του Σανατορίου «Ζωοδόχος Πηγή». Έμπνευσή τους υπήρξαν υλικά και άυλα «ευρήματα» από τον χώρο και τον περιβάλλοντα τόπο του που, μετά την έντονη ζωή του, αφέθηκε στη λήθη: το κτίσμα και αντικείμενά του, η πηγή και το κοιμητήριο στο δάσος, επίσημα αρχεία και αφηγήσεις για τον ιατρό-φιλόσοφο Καραμάνη και τη γυναίκα του Άννα Καραμάνη (μετέπειτα Σικελιανού), τους ασθενείς που φιλοξενήθηκαν εκεί, αλλά και πνευματικούς ανθρώπους που το επισκέπτονταν (όπως οι Σικελιανός και Παλαμάς) λειτούργησαν ως πρώτη ύλη για τη δημιουργία έργων και δράσεων με σκοπό την αφύπνιση και διάσωση της πλούσιας ιστορίας του τόπου.

 

Σε δεύτερο χρόνο (1/10-23/11/2012), η εικαστική δράση sanatorioproject παρουσιάζεται στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών (σε επιμέλεια Ειρήνης Σαββανή). Αυτή τη φορά, οι καλλιτέχνες δημιούργησαν νέα έργα που συνομιλούν με τα εκθέματα του Μουσείου, εξελίσσοντας παράλληλα την εικαστική δουλειά που προέκυψε από τη δράση στο Πήλιο. Στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου μέσα από τις συλλογές του χαρτογραφείται η θεμελίωση κι η εξέλιξη των αρχών της παιδείας και της επιστήμης από τον 19ο αιώνα στην Ελλάδα (και η «ενθύμηση» του Γ. Καραμάνη παραμένει ζωντανή, καθώς αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου), τα έργα του sanatorioproject συστήνουν εκ νέου στο θεατή το κτίριο και την ιστορία του Πανεπιστημίου, τις εξέχουσες προσωπικότητές του, τα επιτεύγματα της γνώσης, μεταφέροντας τον χαρακτήρα και την αύρα της πρώτης αναζήτησής τους – της εικαστικής διερεύνησης της φθοράς στο ερειπωμένο πια Σανατόριο και του απόηχου των ιστοριών των ανθρώπων του.

 

Στο ιστορικό κτίριο της οδού Θόλου, η συνάντηση με τα έργα του εικαστικού σχεδιάσματος, άλλοτε σε περίοπτα σημεία του χώρου κι άλλοτε δεξιοτεχνικά «κρυμμένα» σε προθήκες ή σε απρόσμενα περάσματα, αποκαλύπτουν τα γνωρίσματά τους και φωτίζουν πτυχές της μόνιμης συλλογής, εγείρουν σκέψεις και φορτίζουν το συναίσθημα. Ανάμεσα στα έργα που παρουσιάζονται, τα σχέδια της Καλυψώς Παπαδοπούλου, που διερευνούν την ανατομία του σώματος και των ανθρώπινων εκφράσεων, αποδεικνύονται εξίσου περίτεχνα δίπλα στον πολυτελή ανατομικό άτλαντα του γιατρού Paolo Mascagni του 19ου αιώνα∙ η εγκατάσταση των Χατζηνικολάου και Ποδιά με αντικείμενα που βρέθηκαν στον κλίβανο του Σανατορίου προσομοιάζει με «σωστική ανασκαφή», που τα ευρήματά της εμπλουτίζουν τη μόνιμη συλλογή επιστημονικών οργάνων∙ η προβολή μιας υδατόπλυσης με νερό της βουνίσιας πηγής του Θοδωρή Ζαφειρόπουλου μεταφέρει οπτικοακουστικά στον χώρο αναπαράστασης ενός οδοντιατρικού εργαστηρίου του Μουσείου την αίσθηση της ιαματικής δύναμης της φύσης∙ η Λίνα Μαντίκου με το έργο «Παρτιτούρα Ανάσας ΙΙ» ελευθερώνει τον ήχο της αναπνοής στην αίθουσα της Ιατρικής Σχολής, ανασυνθέτοντας την αλληλογραφία του Άγγελου και της Άννας Σικελιανού σε ένα νέο κράμα γραπτού και προφορικού λόγου∙ οι αναμνηστικές φωτογραφίες της Γιούλας Παπαδοπούλου, στις «σπιτικές» κορνίζες τους διάσπαρτες σε προθήκες, εκπέμπουν ένα αίσθημα ζεστής οικειότητας, «μπλέκοντας» εικόνες όσων βρέθηκαν στο Σανατόριο στο παρελθόν και τη σύγχρονη εποχή∙ ενώ πρόσωπα που έζησαν την ιστορία της «Ζωοδόχου Πηγής», παρουσιάζονται ως θαμπή ανάμνηση στις φωτογραφίες του Κώστα Χριστόπουλου, και γίνονται παρατηρητές της έκθεσης και του θεατή, καθώς εμφανίζονται ακόμα και στις πιο «κρυφές» γωνιές του κτιρίου.

 

Το sanatorioproject δίνει νέα πνοή στο μαγικό κόσμο του βουνού του Πηλίου, αναβιώνει την ατμόσφαιρά του και ανασύρει πολύτιμες στιγμές και ντοκουμέντα από το ξεχασμένο παρελθόν του. Στην παρουσίασή του στο Μουσείο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών αναδεικνύεται σε μία μήτρα ικανή να πυροδοτήσει έναν πρόσφορο διάλογο, πιστοποιώντας ακόμα μία φορά ότι το εικαστικό έργο μπορεί να «τραφεί» από την ιστορική μνήμη, προκειμένου να τροφοδοτήσει με τη σειρά του το παρόν με καινούργιες ιδέες και εικόνες.

 

Χάρις Κανελλοπούλου